Pin lithium phồng, nóng bất thường: dấu hiệu và cách xử lý

Pin lithium-ion có mặt trong gần như mọi thứ chúng ta mang theo, và phần lớn thời gian chúng hoàn toàn an toàn. Nhưng khi hỏng, chúng hỏng theo cách cần xử lý đúng ngay từ đầu. Bài này nói về dấu hiệu cần chú ý, việc nên làm, và mấy việc tuyệt đối không được làm.

Vì sao pin phồng

Bên trong pin lithium-ion là các lớp vật liệu ngâm trong dung dịch điện phân. Khi pin già đi, bị sạc sai cách, hoặc chịu nhiệt cao lâu ngày, dung dịch đó phân huỷ và sinh ra khí.

Khí không có chỗ thoát nên đẩy vỏ pin phình ra. Đó là lý do một viên pin phồng luôn là pin đã hỏng — không có trường hợp “phồng nhẹ vẫn dùng được”.

Bốn nguyên nhân phổ biến nhất, theo thứ tự hay gặp:

1. Nhiệt. Để trong ô tô đỗ nắng, cốp xe máy, hoặc sạc trên chăn gối.
2. Tuổi. Pin nào cũng phồng nếu dùng đủ lâu, thường sau vài năm.
3. Sạc sai. Củ sạc không đạt chuẩn cấp điện áp không ổn định.
4. Va đập. Cú rơi mạnh có thể làm rách lớp ngăn cách bên trong mà nhìn bên ngoài không thấy gì.

Dấu hiệu cần chú ý

Xếp theo mức độ, từ đáng theo dõi tới phải dừng ngay:

• Nóng bất thường khi sạc. Ấm là bình thường; nóng tới mức khó cầm thì không.
• Sạc rất lâu hoặc tụt pin rất nhanh dù cách dùng không đổi.
• Vỏ cong, khe hở quanh viền, màn hình bị đẩy lên. Đặt máy úp xuống mặt bàn phẳng — nếu nó bập bênh thì vỏ đã cong.
• Có mùi lạ, mùi hăng ngọt. Đây là mùi dung dịch điện phân rò ra. Dừng ngay lập tức.
• Rỉ dịch, đổi màu quanh vỏ pin.

Gặp pin phồng thì làm gì

Thứ tự xử lý, và quan trọng không kém là thứ không được làm.

Nên làm

1. Ngừng dùng và rút sạc ngay.
2. Để thiết bị ở nơi thoáng, trên mặt phẳng không cháy được, tránh xa giấy và vải.
3. Để nguội tự nhiên, không ép nguội bằng tủ lạnh.
4. Mang tới nơi sửa chữa hoặc điểm thu gom pin để thay và xử lý đúng cách.

Tuyệt đối không

• Không chọc, bẻ, hay cố ép pin xẹp lại. Chọc thủng pin lithium có thể gây cháy tức thì.
• Không tiếp tục sạc để “xem còn dùng được không”.
• Không bỏ vào thùng rác sinh hoạt. Pin lithium trong xe rác bị nén là một trong những nguyên nhân cháy xe rác.
• Không cho vào ngăn đá. Ngưng tụ hơi nước còn làm tình hình tệ hơn.

Phòng tránh

Gần như mọi trường hợp pin phồng sớm đều quy về nhiệt và sạc sai. Bốn việc đơn giản:

• Không để thiết bị trong ô tô đỗ nắng hay cốp xe máy — cabin xe ở Việt Nam dễ vượt 50°C.
• Không sạc trên chăn, gối, ghế sofa vải — những bề mặt đó giữ nhiệt.
• Dùng củ sạc và cáp có dấu chứng nhận in trên vỏ.
• Thiết bị cất lâu ngày thì để pin khoảng 50% và kiểm tra vài tháng một lần.

Bỏ pin hỏng ở đâu

Pin lithium không thuộc rác sinh hoạt. Ở Việt Nam, các kênh thu gom thực tế gồm cửa hàng điện thoại lớn có điểm thu hồi, điểm thu gom rác thải điện tử do địa phương hoặc tổ chức môi trường tổ chức, và một số siêu thị điện máy.

Trước khi mang đi, dán băng dính che hai cực nếu là pin rời, và để pin trong túi riêng.

Đây cũng là một lợi thế ít được nhắc của mô hình pin dùng chung: pin thuộc về đơn vị vận hành, nên việc thu hồi và xử lý cuối vòng đời nằm trong tay một bên có quy trình, thay vì nằm trong ngăn kéo của hàng nghìn người.

Câu hỏi thường gặp

Không phải lo bảo quản pin

Với pin dùng chung, việc bảo quản và xử lý cuối vòng đời thuộc về đơn vị vận hành chứ không nằm trong ngăn kéo nhà bạn. Xem cách thuê pin tại trạm Soltech.